Kerstcadeaus plannen zonder dat je budget uit de hand loopt

Wat een kerstbudget laat ontsporen, is zelden het grote cadeau. Het zijn de veertig kleine dingen die niemand opschreef: de bijdrage voor het cadeau van de juf, de derde rol cadeaupapier, de chocolaatjes bij de kassa, en op 22 december nog "we moeten eigenlijk ook iets voor de buren". Wil je kerstcadeaus plannen zonder dat het misgaat, dan heb je een lijst nodig, en dan wel in de goede volgorde. De meeste mensen beginnen bij ideeën. Begin liever bij het geld, dan bij de mensen en pas daarna bij de cadeaus.

Begin met één bedrag

Voordat je ook maar één naam opschrijft, bepaal je wat de hele decembermaand mag kosten. Eén bedrag, in totaal, voor de cadeaus en alles eromheen. Vier je ook Sinterklaas, neem pakjesavond dan mee in datzelfde bedrag. Twee losse budgetten voor twee feesten binnen drie weken is vragen om problemen.

Weet je niet wat je kunt missen, begin dan bij wat er overblijft na de vaste lasten van december en reken van daaruit terug. Met onze gratis gezinsbudgetplanner heb je dat bedrag snel op een rij als je het nog nooit hebt uitgerekend. Gooit december elk jaar de rest van je jaar overhoop, dan is een gezinsbudget met een spaarpotje voor de feestdagen de oplossing voor de lange termijn.

Een realiteitscheck helpt. Staat er in je plan 2.000 euro en zegt je decembersalaris 900, dan weet je dat de lijst moet veranderen voordat je iets koopt, en niet pas als de rekening binnenkomt.

Houd daarna 10 tot 15 procent van het totaal achter de hand voor de dingen die nooit op een cadeaulijst belanden, zoals inpakpapier en kleine extraatjes.

Kerstcadeaus plannen, persoon voor persoon

Schrijf nu iedereen op voor wie je misschien iets koopt. Echt iedereen. Namen schrappen van een volledige lijst is makkelijker dan op het laatste moment iemand bedenken.

Deel ze daarna in lagen in. Het totaal gelijk verdelen slaat nergens op (je kind en je collega zijn niet dezelfde post), en lagen gaan sneller dan twintig losse bedragen uitpuzzelen.

Stel dat je totaal 1.000 euro is en je 120 euro achter de hand houdt voor extra's. Dan blijft er 880 euro over voor cadeaus:

Jouw percentages zijn anders. Waar het om gaat: iedereen op de lijst heeft een bedrag voordat je gaat rondkijken. Vind je de perfecte jas van 90 euro voor iemand in laag 2, dan zie je meteen wat dat elders kost.

Sinterklaas en kerst in één plan

Veel Nederlandse gezinnen vieren allebei. Bij Sinterklaas krijgen de kinderen vaak de cadeaus, en de volwassenen trekken lootjes voor een surprise met een gedicht. Bij kerst ligt er dan nog iets kleins onder de boom. Leg vast welk feest welke cadeaus krijgt, zodat je niet twee keer het grote cadeau koopt. Een handige verdeling: het grote cadeau voor de kinderen op pakjesavond, en met kerst alleen iets uit de 4-cadeauregel verderop.

Eerst de lijst korter maken, dan pas de cadeaus

Passen de lagen niet, dan is de eerlijke oplossing meestal minder mensen op de lijst. Goedkopere cadeaus voor iedereen verdeelt alleen de teleurstelling.

De simpelste vorm is lootjes trekken. Volwassen broers, zussen en neven kopen elk voor één persoon, met een vast bedrag. Trek je met 8 volwassenen lootjes met een grens van 50 euro, dan geeft iedereen 50 euro uit in plaats van 350.

Een paar andere manieren waarop gezinnen het doen:

• Geef één cadeau per huishouden, zoals een bordspel of een mooi pakket met lekkers voor het gezin van je zus, in plaats van vier losse cadeaus.
• Spreek af dat de volwassenen niets meer uitwisselen en alleen de kinderen iets krijgen.
• Ruil twee decembercadeaus in voor iets wat je toch al zou doen, zoals je ouders in januari mee uit eten nemen.

Iemand moet het als eerste voorstellen. Doe het begin november, voordat iemand iets heeft gekocht.

Van ideeën naar een lijst die je kunt bijhouden

Een lijst met namen en bedragen is niet genoeg. Wat in december misgaat, is het bijhouden: wie heeft al iets, en welke cadeaus liggen nog in een doos in de kofferbak?

Geef elk cadeau een regel met deze kolommen:

• Persoon en het budget
• Cadeau (of idee, zolang je nog niet hebt besloten)
• Prijs die je echt hebt betaald
• Waar je het kocht, en tot wanneer je kunt ruilen
• Status: idee, gekocht, binnen, ingepakt, gegeven

De statuskolom doet het meeste werk. Op 20 december wil je op één scherm zien dat alles is ingepakt, behalve twee cadeaus die nog niet binnen zijn.

De ruildatum is belangrijker dan je denkt. Online heb je 14 dagen bedenktijd, en bij een bestelling op 27 november is die lang voor kerstavond voorbij. In de winkel is ruilen zonder gebrek een kwestie van coulance. Veel winkels verlengen de ruiltermijn rond de feestdagen, dus vraag ernaar, schrijf de echte datum op en bewaar de kassabon bij het cadeau, of maak er een foto van.

Waar je de lijst bijhoudt

Eerlijk gezegd maakt dat minder uit dan dat er maar één lijst is. Een gedeelde spreadsheet met een optelsom onder de prijskolom werkt goed voor stellen. Een notitie-app werkt als jij de enige bent die koopt. Een papieren schrift is ook prima, zolang het het huis niet verlaat.

Wat niet werkt, is ideeën verspreid over je hoofd en een appgesprek met je partner. Zo krijgt een kind twee keer dezelfde LEGO-doos.

Wil je zelf geen spreadsheet bouwen, dan houdt de cadeautracker in Domus personen, een budget en de status van elk cadeau (van idee tot gegeven) op één plek bij. Hij zit in Domus Plus en werkt het best in een privékring die alleen jij ziet, zodat niemand de app opent en ontdekt wat hij krijgt.

Houd hem verborgen voor wie erop staat

Dit is de enige plek waar een gedeelde gezinsapp tegen je kan werken. Staat je lijst ergens waar je kind van elf bij kan, ga er dan van uit dat het gaat kijken. Houd je cadeaulijst privé, of in elk geval los van de gezinsagenda en de boodschappenlijst die de rest gebruikt.

Vraag om verlanglijstjes (zonder spoilers)

De snelste manier om te stoppen met gokken, is mensen vragen wat ze willen. Kinderen leren met een verlanglijstje ook kiezen, en dat helpt als de lijst dertig dingen lang is en het budget er vier dekt.

De 4-cadeauregel is een eenvoudige grens die veel ouders gebruiken: iets wat ze willen, iets wat ze nodig hebben, iets om aan te trekken, iets om te lezen. Zo weet je hoeveel cadeaus er onder de boom liggen, en het is makkelijk te budgetteren. Willen 40 euro, nodig 25, aantrekken 30, lezen 15.

Bij volwassenen zorgen verlanglijstjes voor minder geruil. Ze werken het best als:

• Elk item een link, een maat en een kleur heeft ("een hoodie" zegt weinig)
• Er een spreiding in prijs is, zodat een cadeau van 15 euro net zo makkelijk te kiezen is als een van 150
• Iemand bijhoudt wat al is geclaimd, zodat twee tantes niet hetzelfde kopen

Op dat laatste punt lopen de meeste gezinsverlanglijstjes vast. In een gedeeld document ziet iedereen wat er gekocht is, ook degene van wie de lijst is. Verlanglijsten in Domus zijn gratis: iedereen in de kring kan er een maken (kinderen ook), en als iemand een item claimt, ziet de eigenaar nooit wie dat deed. Geen spoilers dus. Andere verlanglijst-apps doen iets vergelijkbaars. Wat je ook gebruikt, de functie om op te letten is verborgen claimen.

Overleg vroeg met opa en oma

Opa en oma kopen vaak het grote cadeau. Weten zij niet wat je plan is, dan krijgt je kind twee steps. Deel het verlanglijstje begin november met ze en zeg welk item van hen is. Dat is ook het moment om te noemen wat je liever niet hebt (nog een drumstel, bijvoorbeeld).

Reken op de kosten die niet op de lijst staan

Die 10 tot 15 procent die je achter de hand hield? Hier gaat het naartoe. Dit zijn de kosten die een budget voor kerstcadeaus ongemerkt laten overschrijden:

• Inpakken: papier, plakband, labels, cadeauzakjes, lint
• Kleine extraatjes en schoencadeautjes: je bent er zo 30 tot 50 euro per kind aan kwijt zonder het te merken
• Verzenden: cadeaus die je opstuurt naar familie, plus spoedlevering eind december
• Kaarten en postzegels
• Bedankjes: juf, kinderopvang, trainer, de oppas
• Op bezoek gaan: een fles wijn of een toetje voor elk feestje waar je naartoe gaat
• De naam op het laatste moment: de collega die jou iets gaf, de buurvrouw die koekjes bracht

Een deel daarvan kan naar laag 4 als je het van tevoren weet. De juf en de trainer meestal wel. Zet ze nu op de lijst, met een bedrag erbij.

Een kleine voorraad helpt bij de namen op het laatste moment. Twee of drie cadeautjes van 10 tot 15 euro (goede chocola of een kaars), in november gekocht, en niemand overvalt je op 23 december met lege handen.

Kook je ook het kerstdiner, houd het eten dan apart van het cadeaubudget. Onze aftelplanning voor het kerstdiner gaat over die kant.

Wanneer koop je wat

Een kerstinkooplijst zonder data wordt halverwege december één lange paniek. Spreid het:

Stuur je cadeaus per post, kijk dan op de site van PostNL naar de aanbevolen verzenddata voor de feestdagen. Dat zijn adviezen, geen garanties, dus houd een paar dagen marge aan. Naar het buitenland gaat een pakket eerder weg dan binnen Nederland.

Bekijk de lijst elke week

Neem één keer per week, het liefst op dezelfde avond, tien minuten voor de lijst:

1. Werk de status bij van alles wat gekocht of bezorgd is.
2. Tel op wat je hebt uitgegeven en vergelijk het met het totaal.
3. Schuif geld tussen lagen als iemands cadeau duurder of goedkoper uitviel.
4. Kijk wat nog op "idee" staat en geef het een deadline.

Koop je samen met je partner, doe het dan samen. Dan ontdek je een dubbel cadeau op een moment dat je de bestelling nog kunt annuleren.

Halverwege december zou er bij bijna alles "ingepakt" moeten staan.

Wil je ook de gezinsagenda en de klusjes voor de rest van het jaar op één plek, dan hebben we de opties vergeleken in onze gids over de beste gezinsplanner-apps.

En wil je dit jaar de verlanglijstjes en de cadeautracker op je telefoon? Verlanglijsten in Domus zijn gratis, en de privécadeautracker zit in Domus Plus.